In de schaduw van de Hallepoort staat een imposante gebogen gevel rondom een rond parkje. Wat weinig mensen weten, is dat dit geen uniform gebouw was. Het cité Fontainas werd in 1867 gebouwd als ‘cité’: 32 tweekamerwoningen, verdeeld over zestien huizen, met één heel bijzonder doel. Een betaalbare woning aanbieden voor leerkrachten in Brussel. Burgemeester Karel Buls liet het bouwen voor de leerkrachten die zijn modelscholen moesten bedienen. Het debat over betaalbaar wonen voor wie de stad draaiende houdt, is dus van alle tijden.
Ook Frederik Ceulemans, vandaag de dag schepen in Brussel-Stad, schreef er in 2024 al een stukje over.
Vandaag staan we voor exact hetzelfde probleem. Verplegers, verzorgers, leerkrachten, politieagenten, de mensen die onze stad elke dag nodig heeft, vertrekken omdat een woning kopen met hun loon onhaalbaar is. Dat vormt een economisch probleem dat de stad op termijn uitholt.
Gelukkig is er ook goed nieuws. Het Woningsfonds van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest heeft de afgelopen jaren een veelbelovend mechanisme uitgetest: de uitgestelde prijs (prix différé). In plaats van een klassieke subsidie schiet het fonds tot 30% van de aankoopprijs voor. Dat bedrag wordt niet meteen terugbetaald, maar geïndexeerd gerecupereerd bij doorverkoop, erfenis of in schijven. Een soort flexibele bullet loan, maar socialer.
De cijfers tonen dat het werkt. Sinds de start van het programma Alliance Habitat in 2019 werd het mechanisme al 266 keer toegepast op een totaal van 579 verkochte woningen: 46% van de verkopen. Einde maart 2026 staat er 18 miljoen euro uit. In 2024 alleen al werden 39 van de 55 verkochte woningen van het fonds via dit systeem verkocht. Terugbetaalde middelen gaan terug in het fonds om nieuwe kopers te helpen: een revolverend fonds.
Imane Belguenani stelde minister Lalieux hierover een schriftelijke vraag. Het antwoord maakt duidelijk dat het systeem nog decennia mee kan: met de lopende Klaverwijk-projecten worden nog eens 330 bijkomende gezinnen geholpen. Op lange termijn kunnen zo’n 600 gezinnen van het hergebruikte mechanisme profiteren.
Revolverende fondsen voor key workers
De logische vraag is dan: waarom beperken tot de eigen bouw van het Woningsfonds? Sectoren als onderwijs, gezondheidszorg en justitie zouden zelf revolverende fondsen kunnen aanleggen, beheerd door het Woningsfonds, als aanvulling op een hypothecaire lening. De minister erkent dat dit te overwegen valt, mits voldoende middelen voor dossierbeheer. Dat is een uitnodiging om de stap te zetten.
Het regeerakkoord 2026–2029 legt ook een fundament. Wie in Brussel een eerste woning koopt, betaalt via het abattement geen registratierechten op de eerste 200.000 euro van de aankoopprijs — voor zover de totale aankoopprijs onder de 600.000 euro blijft. Dat levert een voordeel op van 25.000 euro. Tegen 2029 wordt dat plafond opgetrokken naar 800.000 euro, waardoor meer Brusselaars van de maatregel kunnen genieten.. Vanaf 2027 wordt ook de Be Home-premie verdubbeld, wat de jaarlijkse onroerende voorheffing gevoelig doet dalen. En vanaf 2028 daalt de personenbelasting voor alle Brusselaars met één procent.
Deze instrumenten kunnen verder gericht worden verfijnd voor specifieke doelgroepen. Een leerkracht of verpleger die in Brussel komt werken, verdient toegang tot een combinatie van die hefbomen. Met de uitgestelde prijs als sluitsteen die de financiering haalbaar maakt wanneer het loon net niet volstaat.
Karel Buls begreep het in 1867 al. De instrumenten om het vandaag opnieuw waar te maken zijn er én werken. Hoog tijd om daar iets mee te doen.
Dit opiniestuk werd geschreven door Imane Belguenani en Sven Gatz, parlementsleden voor Anders in het Brussels Hoofdstedelijk Parlement, en Johan Basiliades, fractiesecretaris.