Heer Hugo
Kent u Hugo Schiltz nog? Zo ja, dan ziet u deze politicus voor u: 30% visie, 30% intellect, 10% diplomatie, 10% vasthoudendheid, 10% stoutmoedigheid, 5% humor, 5% dandy. Zo nee, dan raad ik diens recente biografie aan van Eric Van de Casteele. De charme van deze man was, samen met de warmte en de gedrevenheid van Vic Anciaux, één van de hoofdredenen waarom ik ooit in de politiek stapte.
Maar aangezien dit geen boekenrubriek is maar een politieke blog, wil ik u even de volgende vraag voorleggen: wie van de twee is de grootste Vlaams-nationale politicus, Hugo Schiltz of Bart De Wever? De kans dat u de huidige Premier noemt is groot, maar u vergist zich deerlijk. Ik verklaar me nader.
Schiltz wijdde zijn politiek bestaan en leven aan de omvorming van ons land, van een unitaire naar een federale staat, en aan meer autonomie voor de Vlaamse Gemeenschap. Hij is daar ook in grote mate in geslaagd omdat hij vanuit een heldere overtuiging bereid was om hierover systematisch te onderhandelen met alle Franstalige partijen in België. Hij was geen man van klagen en zagen maar van geven en nemen. Hij geloofde in de kunst van het duurzaam compromis om keer op keer stappen vooruit te zetten in verschillende staatshervormingen.
Zijn huzarenstukje was het maken van de Bijzondere Financieringswet en vooral haar doorwerking in de tijd. Deze wet uit 1989 regelt de financiële stroom van middelen van het federale niveau naar de Gemeenschappen en Gewesten en tussen hen onderling. Cruciale regelgeving dus. ‘Money makes the world go round’. Deze wet ‘makes Belgium go round’.
Het sterke punt van deze Bijzondere wet is dat ze de geldstromen objectiveert en elk beleidsniveau tot responsabilisering aanspoort.
Het zwakke punt ervan is dat het federale beleidsniveau financieel stelselmatig uitgekleed geworden is ten voordele van Gemeenschappen en Gewesten en dat er met het metropolitane karakter van het Hoofdstedelijk Gewest onvoldoende rekening gehouden werd.
De federatie uitkleden was Schiltz’ doelstelling en hij maakte daar overigens geen geheim van. Ik meen dat hij daarin overdreven heeft. Brussel was dan weer niet zijn grootste specialiteit: ik denk niet hij mijn stad en gewest expliciet wilde verzwakken. In de jaren van het voorbereiden en het stemmen van de wet was het vanuit Vlaams oogpunt vooral van belang de hoofdstad zeker niet territoriaal te laten uitbreiden. Wat ik beslist begrijp, alleen is de economische zone in en rond het Hoofdstedelijk Gewest intussen zo groot geworden dat ze reikt tot Mechelen, Leuven, Waver, Nijvel en Aalst. Fiscale bijsturingen in de relatie tussen Brussel en de grotere metropolitane zone dringen zich m.i. op. Responsabilisering blijft noodzakelijk, solidariteit eveneens.
Terug naar mijn poll: De Wever of Schiltz? Misschien hebt u het inmiddels begrepen: beide heren hebben meer gemeen dan er verschillen zijn. Schiltz had (met zijn partij, de Volksunie) wel de moed om met Franstaligen te negotiëren over een staatshervorming én die ook meermaals te realiseren. De Wever en zijn NVA lijden aan blijvende koudwatervrees op dit punt. Men kondigt de noodzaak van een staatshervorming vanaf de kansel af maar men durft vervolgens niet springen. En toch is dat nodig: het federale niveau is zo goed als op. Zoals Schiltz het vakkundig gepland had. En dat weet Premier De Wever ook want hij ondervindt dit zelfs aan den lijve. In deze dagen van begrotingsconclaven in het bijzonder. Zal Bart De Wever zijn federale horizon (kunnen) verleggen? Zal hij tegelijk de federale instellingen instellingen (willen) versterken? Binnenlandse (en Buitenlandse) Zaken, Justitie, Politie en Defensie zijn toch essentieel voor de rechtse partij die de NVA is? En terwijl u eraan begint, op een gegeven moment, Mijnheer De Premier, vergeet de hoofdstad, uw hoofdstad niet.
Dan hebt u nog een kans om in de voetsporen van een staatsman als Hugo Schiltz te treden.
Sven Gatz