Opinie – Sophie in ’t Veld is gewezen EU-parlementslid en dertig jaar Europese Brusselaar. Sven Gatz is Brussels parlementslid en geboren en getogen ketje.
Brussel bruist. Uit recente cijfers van Statbel blijkt dat nog 21,5 procent van de Brusselaars volledig Belgische roots heeft. Bijna twee derde van de inwoners is Belg. De iconische hoofdstad van Europa is een dynamische, bonte metropool met een jonge, groeiende bevolking, 186 nationaliteiten, de aanwezigheid van nationale, Europese en internationale instellingen, een dagelijkse toestroom van zo’n 400.000 forensen en bijna 6 miljoen toeristen per jaar.
Maar Brussel kreunt ook. Een achterophinkende institutionele inrichting en bestuur, ontworpen voor een wereld in een ver verleden, kraakt in haar voegen. Onbestuurbaarheid loert om de hoek. Terwijl de vuilnis zich opstapelt, geweldsincidenten aan de orde van de dag zijn, de huisvestingcrisis toeneemt, de begroting kreunt en de armoede in een rijke stad zichtbaar is in de gedaante van vele daklozen, lijkt een groot deel van de politiek bezig met business as usual: ideologie, territorium en partijtucht.
Politiek onzichtbaar
Niet alleen is Brussel in zijn eigen kluwen verstrikt geraakt, het heeft ook een gapend democratisch gat. In 1831 kreeg de jonge Belgische staat de modernste en meest liberale grondwet ter wereld, met voor die tijd ongekende rechten en vrijheden voor burgers. Het kiesrecht bleef toen wel beperkt tot een schamele 2,2 procent van de bevolking. Die onrechtvaardigheid stuitte op steeds meer protest en stapsgewijs werd het algemeen stemrecht ingevoerd voor alle meerderjarige burgers.
In het Brussel van vandaag is die onrechtvaardigheid terug. Ruim 400.000 Brusselaars hebben vandaag geen stemrecht, voornamelijk Europeanen. Ze wonen, werken en leven in Brussel, maar zijn politiek onzichtbaar. In de hoofdstad van het meest democratische continent ter wereld… Ze zijn onderdeel van het stedelijke weefsel, ze vormen mee de gemeenschap, ze bouwen hier hun leven, gezin en sociaal leven op. Ze dragen materieel bij tot de welvaart van Brussel. Zij zíjn Brussel. Is het nog langer houdbaar zo’n grote groep mensen stemloos te maken?
Geef hun eindelijk stemrecht. De verwevenheid van het gewestelijke en het gemeentelijke – nog zo’n dinosaurus – niveau is dermate dat alle Brusselaars moeten kunnen meestemmen voor hun Brussels parlement. 300.000 Europeanen (en 100.000 wereldburgers) hebben daar recht op. Dit is geen inhaalbeweging, het is een kwestie van representativiteit en legitimiteit.
We kunnen van Europese hoofdstad naar hoofdstad van de Europeanen gaan. Dit zal de stad zuurstof geven. Het zal haar wijken beter uitbalanceren. Het zal alle Brusselaars mee ownership en verantwoordelijkheid geven. Het zal de hoofdstedelijke democratie maken tot wat ze moet zijn: eindelijk iedereen vertegenwoordigd. Wrik de taalgroepen en de partijhoofdkwartieren open.
Minimale aanpassingen binnen het bestaande kader zijn niet voldoende. Een frisse institutionele blauwdruk voor de metropool van de toekomst is nodig. Naast een visie zal ook moed nodig zijn. Om de status quo te doorbreken en de gevestigde belangen uit te dagen, aan zowel de lengte van de kanaal-as als in het lommer van het Zoniën-woud.
De grondwet van 1831 werd opgesteld in een geest van vernieuwing en ambitie. Dit kan opnieuw zo’n moment zijn. Voor Brussel. Voor zijn inwoners en voor zijn ambitie als Europese hoofdstad.
Sophie in ’t Veld en Sven Gatz