Wat is het verschil?
Waarom kunnen we als mensen zo slecht met verschillen om? En waarom merken we het de helft van de tijd zelfs niet eens? Onze worsteling om vrij te zijn, te doen wat en af te wijken waar we willen, wordt telkens weer ongenadig uitgedaagd door een tegendrang naar gelijkheid, naar een norm waar iedereen zich best aan houdt, een wereld waar iedereen gemiddeld is.
Klinkt dit wat abstract? Daar kan ik alle begrip voor opbrengen. Ik probeer het even concreet te maken met 3 voorbeelden.
Het eerste voorbeeld is wellicht het makkelijkste. We worstelen nu al enkele decennia met de multiculturele samenleving. Wij en zij. Wij waren hier eerst en zij moeten zich aanpassen. Daar zit zeker iets in, laten we zeggen dat het de basis is, zeer simpel gesteld. Doorheen de jaren passen wij ons echter ook een beetje aan. Zij doen het veel meer (moeten het doen, willen het in de meeste gevallen ook doen, zelfs al denken we soms van niet) en wij doen het voor een stukje (zonder het goed te beseffen). Zij veranderen zichzelf ingrijpend maar niet helemaal, door naar hier te komen. Wij evolueren ook voor een stukje. 50 jaar geleden was pizza nauwelijks ingeburgerd en kende haast niemand couscous (u zal me mijn eenvoud vergeven, maar als vergelijkingspunt werkt het vaak het beste). Vandaag is het gewoon deel van ons leven. Aanpassing is een deel van het leven en van de mens (Darwin wist het al). En het werkt dus ook wederzijds. Al kan de weg nog lang lijken.
Het tweede voorbeeld kent ook iedereen. Al sedert het begin van de mensheid zijn er arme en rijke mensen. De laatste eeuwen en vooral de laatste tientallen jaren zijn er op deze aardkloot meer arme mensen iets welstellender geworden. En heel vaak zelfs, zijn ze middenklasse geworden. Dat geldt niet altijd voor elke individuele mens in elk apart land, maar globaal is het wel zo. Dat is goed: vooruitgang is mogelijk en we moeten die met alle middelen zo sterk mogelijk ondersteunen. Net zoals we antwoorden moeten vinden op het abnormale gegeven dat er vandaag een kleine groep aardbewoners zijn (misschien zijn we er binnenkort wel van af, als ze op Mars zitten) die even rijk geworden zijn als een land. Ook daar hebben slimme landen als het onze (en de Scandinavische landen) iets op gevonden: progressieve personenbelasting. Wie meer verdient, draagt meer bij. Een goed idee. Men moet het echter niet uitmelken, want dat wordt de strijd voor meer rechtvaardigheid vooral een gevecht tegen mensen die het goed hebben (en daar in de meeste gevallen voor gewerkt hebben). We moeten blijven zoeken naar nieuwe evenwichten die een verantwoorde herverdeling nastreven, dat is duidelijk. Al kan de weg nog lang zijn.
Het derde voorbeeld beleven we vandaag. Letterlijk, want het is wellicht de warmste dag van het jaar, die alle records breekt. Dat is confronterend want het is warm, heet zelfs. En er is ongerustheid want we worstelen met de vraag hoe vaak dit in de toekomst zal gebeuren en of de temperaturen misschien nog hoger zullen oplopen. Sommigen spelen daar iets te gretig op in, naar mijn zin. In de media lijkt het over niets anders te gaan en een achtbare arts riep zelfs op om bij deze temperaturen alle festivals plat te leggen. Laten we allemaal onder een steen kruipen, zoiets. Het vreemde is dat we als vakantiegangers deze temperaturen eigenlijk omarmen (ok, ik minimaliseer niets: het is heet en sommige mensen zien meer af dan andere, dat is zonneklaar). Maar als het koud is (of moet ik zeggen was?) en het vriest en de wegen liggen er glad bij, is het van hetzelfde laken een broek: eindeloos gezaag. Het punt is dat niet alle dagen matig zijn a rato van 18 graden met milde zonnestraal en zachte bries. Adaptatie zal dus nodig zijn, maar kan ook. Zowel structureel met maatregelen die onze uitstoot verminderen (ok, hoe snel kan dat: hierover bestaat nog geen maatschappelijke consensus) als punctueel met een hitteplan dat veel steden overigens al uitrollen. Iedereen mag klagen, dat is een grondwettelijk recht. Maar van het zonnetje genieten en het leven met gezond verstand een beetje vertragen mag ook. We vinden samen de weg wel.
Sven Gatz